„შენ იქ და მე – აქ;
და ჩვენ შორის კარებს დავკეტავ.
ჩვენ ვართ შორი-შორ, ვით ორი ზღვა,
ვით ცა და მიწა;
ვით გულმხურვალედ მლოცველი და სასოწარკვეთა!“
ემილი დიკინსონი
პროლოგის მაგიერ
25 ოქტომბერი.
თბილისი.
ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრი.
თბილისის საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალის – „საჩუქარი“ გახსნა.
უამრავი ხალხი.
ზღვა ემოცია – სცენაზე ბუტო წარმოდგენა MEGURI- „ადიდებული ზღვა, წყნარი მიწა“- იაპონური ავანგარდული ცეკვის კომპანიის „სანაკი ჯუკუს“ დამფუძნებლის – უშიო ამაგაცუს სპექტაკლი; ამბავი ზღვის ადიდებულ ენერგიასა და მიწის სიჩუმეზე…
ძახილი შორიდან
უცნაური რამაა ხმა. უნიკალური. ჩვენთან ერთად იბადება, იზრდება, ბერდება და კვდება.
ბავშვობიდან სიბერემდე უამრავ გარდატეხას გადის.
იაპონელები, დანარჩენ დედამიწელებს რომ არც ჰგვანან, განსაკუთრებულად უფრთხილდებიან ხმას.
ესათუთებიან.
ძუნწად იმეტებენ სხვისთვის.
მდუმარების ხალხია.
ასეთი „მდუმარება“ ჩამოიტანეს ჩვენამდეც – უშიუ ამაგაცუს „ადიდებული ზღვა, წყნარი მიწა“…
იაპონური ზღვა მუდამ ადიდებულია; იაპონური მიწა – ჩუმი; და ხანდახან, როგორც დაგუბებული ტკივილი, ერთბაშად ამოხეთქავს, წალეკავს ყველაფერს. იძვრის. კვნესის. იბრძვის…
იაპონური მიწა სიჩუმისა და დაძვრის ჰარმონიაა.
ეს „დაძვრაა“ რეჟისორ ამაგაცუს მთავარი ხაზიც; გნებავთ – ლაიტმოტივიც, ასე რომ არ უხდება იაპონურ კულტურას.
ჩვენ, პირსაქეთა დედამიწელები, გაუგებრად ლაღები და ხმაურიანები, 7 ნაწილად დაგვანაკუწა 90 წუთის მანძილზე; ხმასა და ხმაურში „ჩარჩენილები“ ადუღებული უხმობით „დაგვტანჯა“.
მარადიულ სიჩუმეში გამოიკვეთა ლურჯი სანაპირო. წყლის შროშანები, სიყვარულისა და ძალაუფლების წინააღმდეგობრივ სიმბოლოებს რომ მოიცავს და ადამიანი ქანდაკებები…
თუ ქანდაკება ადამიანნი? –
მიწის მტვრისაგან დაფარულნი. თეთრი თიხით გალესილნი. წელზემოთ შიშველნი.
ამ ფორმებში არაფერია სრულყოფილი და სრულყოფილად მშვენიერია ყველაფერი –
მოძრაობა. ხაზი. დაბადება. შენელებული რიტმი. ექსტაზი. დეტალებამდე დაყვანილი ჟესტიკულაცია.
ადამიანს იმდენად „ეჩქარება“, რომ ჩაკირულია.
ხელ-ფეხი შეჰკვრია თითქოს.
აქ ფორმა ერწყმის გარემოს. წყალს. მიწას, რომელიც შორია. ძალიან შორი წყლის ფსკერიდან და ამ სიშორით დაღლილი ადამიანი ეძახის მას, როგორც მამას, როგორც ღმერთს. როგორც მზეს.
აქ იგრძნობა ელიოტისეული „ბერწი მიწისადმი“ დაუძლეველი, საბედისწერო ლტოლვა.
არადა, რა უნდა ადამიანს მიწაზე?
რა დარჩენია იქ წყალში გაჩენილს?
რას ეძებს?
რას ელის?
რატომ უხმობს მას? ასე შორს რომ ჩანს წყლის ფსკერიდან – რას ელის ღმერთისგან?
რაც უფრო „ღრმადაა“ წყალში ადამიანი, უფრო შორია მისი ძახილი.
უფრო მწარე.
ინერტულად მოძრავი სხეულები ძაგძაგებენ შიშისგან. დარდისგან. სევდისგან.
რა სევდაა ეს? იქნებ, ღმერთისგან – მიწისგან შორს ყოფნის შიში.
სცენის მარჯვენა კუთხეში 90 წუთი ლიცლიცებს უცნაური ფორმის ფიგურა – თვალსაც რომ მიაგავს და სამყაროსაც.
„თითქოს მოდარაჯე კაცის თვალია“; ის თვალი, გალაკტიონისეული „ანგელოზი“ რომ უნდა დაინახოს უცილობლივ.
ამაგაცუ მას უთუოდ ხედავს.
რაც უფრო შორსაა მიწისგან კაცი, მით უფრო „ახლოა“ „მოდარაჯე თვალი“ –
გვიყურებს.
თვალს არ გვაცილებს.
იქნებ, დაგვცინის კიდეც ჩვენს ათრთოლებულ, დაბეჩავებულ, რობოტებად ქცეულ სხეულებს რომ ხედავს?
იქნებ, დაგვტირის კიდეც?
ვებრალებით.
ამ უხმოდ ამბოხებული სხეულების დარდი არ ასვენებს…
მან ხომ იცის…
მას ხომ ახსოვს –
„აღმოაცენებს მკვდარ მიწიდან შროშანყვავილებს,
აურდაურევს მოგონებებს და სურვილებს“….
(ტომას ელიოტი)
ახსოვს და შროშანყვავილებში ჩაკარგულებს დაგვტირის…
მკვდარი მიწის შვილობისთვის ვენანებით…
ზღვის ფსკერის მეტამორფოზა
ადამიანი დაბადებამდეც გადის მეტამორფოზას –
„ზღვის“ მიქცევა და მოქცევაში ჩაკარგული „მოდარაჯე თვალს“ თან უფრთხის და თან – გაურბის.
გონია, რომ გადაუმალავს საკუთარ „ცოდვებს“.
ხანდახან დაიყურსება. ჩაჩუმდება. ჩაეფლობა უხმობაში.
მაგრამ სხეული – 7 სხეული (შო ტაკეუჩი, აკიჰიტო იჩიარა, დაი მაცუოკა, ნორიჰიტო იში, იავამატო ტაიკი, ტაკასე მაკატო, სოტარო იტო), „მოდარაჯე თვალისგან“ დაღლილი, მომჩვარული შვიდი ტანი, მაინც არ ნებდება. მოლივლივე შროშანების ნაკადებში იბადება ყოველწამიერად და ემზადება მიწასთან, ბერწ მიწასთან შესახვედრად…
ბერწი მიწაც ემზადება მორიგი „მსხვერპლის“ მისაღებად; თითქოს მომოსია – ბოროტსიტყვაობის, დაცინვისა და სატირის ღმერთი. არ აფრთხილებს მიწამდე „ამოღოღებულ“ კაცს:
„ადამის ძეო, არ შეგიძლიან უპასუხო და ვერც მიჰხვდები და იცი მხოლოდ,
როგორ იმსხვრევა იმედები ამ მზისქვეშეთში.
და არ გამოსცემს ჩრდილს გამხმარი ხე, ნუგეშს – ჭრიჭინა
და მშრალ ქვაზე წყალი არა ჩქეფს“.
(ტომას ელიოტი)
ადამიანმა ეს არ იცის; ელის „შეყრის წამს“, საიდანაც იწყება გარდაუვალი „ასვლა“ მიწამდე. მიწიდან მთამდე და მთიდან – ცამდე…
დაბადებით სამუდამოდ განეშორება წყლის შროშანყვავილებს და მიწისა და ცის საკუთრებად იქცევა მხოლოდ. ნაწილს ტანით უბრუნდება და ნაწილს – სულით…
ამ შენელებულ მოძრაობაში, ნაწყვეტ-ნაწყვეტად ჩვენამდე მოღწეულ მუსიკის აღმავალ ბგერებში ჩვენც „ვიბადებით“. ჩვენც განვიცდით ხელახალ მეტამორფოზას – თითქოს ჰიპნოზის ქვეშ ვართ და გვახსენდება… ისევ იქ ვართ – წყლის ფსკერზე – შროშანყვავილებში და კვლავ გვზაფრავს მოდარაჯე თვალი, თვალს რომ არ გვაშორებს. გვტანჯავს… გვმოძღვრავს… სიჩუმეს გვასწავლის.
რაც უფრო ვუახლოვდებით მიწას, მით უფრო გვიჭირს მისი დანახვა. მით უფრო შორს ვართ მისგან. მაგრამ ხანდახან, როცა მიწისგან დაღლილები ვიფიტებით და ფარ-ხმლის დაყრას ვიწყებთ, კვლავ გვიბრუნდება. გვიახლოვდება და ელოდება ჩვენი დამაშვრალი სულის დაცხრობას.
ორი ზედაპირი
მიწის ადამიანს მუდამ ორ ზედაპირზე უწევს ყოფნა – სიჩუმისა და ხმაურის ქაოსში.
აქ – ამ ორთაბრძოლაში ადამიანი სწავლობს უხმოდ ღრიალს. უხმოდ ხმისჩახლეჩამდე.
ამაგაცუს „ადამიანი“ მხოლოდ უბედურებისთვის იბადება.
მას უნდა სტკიოდეს.
ისე უნდა სტკიოდეს, რომ ხმა დაკარგოს.
შიგნით ჩაეღვაროს ხორხის სახმო კვანძების ჟღერადობა. გაბაცდეს. გაქვავდეს. ვერ ამოაღწიოს დაჭიმული სხეულიდან მაღლა ბგერებმა.
დამფრთხალ ადამიანს ახსოვს, წყლის შროშანების მდელოების დაკარგვის ელდა და ხმას აღარ აძლევს ზემოთ „ამოსვლის“ საშუალებას. ეშინია.
ამ უხმობას კიდევ ერთი დეტალი სდევს თან – ამაგაცუს გმირებს პირში შავი ხვრელები აქვთ; უხმო ყვირილისას ეს სიშავე სულისშემძვრელია. თითქოს სამყაროს შავ ხვრელებად ქცეულან ადამიანები და ყველაფრის შესასრუტად, შესაწოვად გამზადებულან.
თითქოს მიწას დამსგავსებია კაციც. გაბოროტებულა.
თითქოს დავიწყებია შროშანების ველი!
წინათგრძნობა – სიმშვიდე – გულისძგერა
„წინათგრძნობა ღმერთის ჩურჩულია უღრან ტყეში“ – ასე სჯეროდა ელიფ შაფაქს. ასე სჯერა ამაგაცუსაც.
მისი არც კაცი ლაპარაკობს და არც – ღმერთი…
ჩურჩულიც ისე აუტანლად ჩუმია, უნდა დაიძაბო, დაიტანჯო, რომ გაიგო მათი „ხმა შორიდან“; მათი ცოდვა-მადლი. მათი მართალ-ტყუილი.
ამაგაცუს, როგორც ჭეშმარიტ იაპონელს, სჯერა წინათგრძნობის.
ახსოვს შროშანების მდელოც.
ახსოვს და ადარდებს, ალბათ.
მისი გმირებიც ამ წინათგრძნობით იტანჯებიან.
იზაფრებიან.
მოძრაობა კიდევ და კიდევ უფრო დრამატული ხდება.
მიწასთან ახლოს სუნთქვაც ხშირდება. მოძრაობა ნელდება. მოდარაჯე თვალიც მაღლა-მაღლა ადის, რომ კიდევ უფრო გაძნელდეს მისი „ჩურჩულის“ ამოცნობა.
გაყინულ სცენურ ეპიზოდებში იბლანდება მინიმალისტური მუსიკის ბგერები, რომელიც კიდევ უფრო ამძაფრებს გულისცემას. კიდევ უფრო გვაწუხებს წინათგრძნობა, რომელიც დაბადებისთანავე დაგვყვა თან და დაგვავიწყდა; მაგრამ დროთა მდინარებაში ის აუცილებლად ბრუნდება; გარდაუვლად გაისმება ღმერთის ჩურჩული უღრან ტყეში და გვაიძულებს, გავიხსენოთ, რა იყო იქ – შროშანების მდელოზე. რა დავტოვეთ?
რად დაგვავიწყდა ცურვა?
ნამარხთა ტყე
„Shall I at least set my lands in order?“
„მოვიყვან ოდესმე ჩემს მიწას წესრიგში“? – იკითხა ერთხელ ტომას ელიოტმა.
ეს კითხვა ყველას დაგვყვება თაობიდან თაობამდე.
ყველა ვცდილობთ, ჩვენი წილი მიწა „მოვაწესრიგოთ“….
რა არის ეს წესრიგი?
რა უნდა ვუქნათ მიწას? დავსაჯოთ ჩვენი დამიწებისთვის თუ პირიქით – მადლობა ვუთხრათ…
ამაგაცუ არც მადლობას იხდის და არც – სასჯელს მიმართავს.
იგი ნამარხს ეძებს თავის წილ ტყეში – მიწით დაფარულ გადაშენებულ მცენარეებს, ცხოველებს, ანაბეჭდებს „აგროვებს“ დღენიადაგ…
შეგროვება რთულია.
მტკივნეული.
იქ წარსულს გადაეყრები –
ქვეცნობიერში ჩამარხულ და მიწამიყრილ სევდას იპოვი.
ამ ძებნაში შემოდის ფერები – მწვანე და წითელი. იმედისა და ვნების ფერები.
მაგრამ რა უნდა ვნებასა და იმედს ნამარხთა ტყეში?
იქნებ, სანამ არ ვიპოვით ჩვენს დაკარგულ სამოთხის ბაღს, მანამ არც ვნება მოვა ჩვენამდე და არც – იმედი…
თითქოს ნამარხ ტყეზე გადის ჩვენი გზა უცილობლივ…
და როგორი მტკივნეულია ეს „შეხვედრა წარსულთან“ – დამარხულ ოცნებებთან. ხელიდან გაშვებულ ბედნიერებასთან…
ადამიანი ინგრევა ქვეცნობიერში ჩასვლისთანავე.
აუცილებლად ნადგურდება იმისთვის, რომ გადარჩეს.
ეს ტყე ჩვენი გასავლელია!
ეს ტკივილიც ჩვენი გასაძლებია!
ამაგაცუმ მიწისძვრის ტოლფასად დაგვანახა შეხვედრა ქვეცნობიერთან – მეოთხე კედელი დაძრა; სამჯერ შეზანზარდა უზარმაზარი მთა, რომელზეც ადამიანი ვერ ააღწევს, თუ არ დაინგრევა. არ დაილეწება. არ გადაქექავს ბოლომდე ქვეცნობიერს.
ნამარხთა ტყეზე გადის ყველა გზა ფუძიამას მთამდე.
არადა, „ო, რა მაღალია ფუძის მწვერვალი ზაფხულობით“ (კაცუსიკა ჰოკუსაი)
ეს ზაფხულები ახსოვთ ამაგაცუს ცოცხალ ქანდაკებებსაც და ჯიუტად მიუყვებიან ტაატი მოძრაობით ნამარხ ტყეებს, როლის გზაც ფუძიამას მთამდე მიდის…
ქსოვილი
ამაგაცუს „ქანდაკკაცნი“ უცნაური „ქსოვილით“ დაფერილან.
ადამიანსა და ზეადამიანს შორის არიან გამოჭედილნი.
თითქოს საკუთარ ტყავს შეუწუხებიათ. უარი უთქვამთ მიწის კაცობაზე, მაგრამ ვერც წყლის კაცობამდე მიუღწევიათ.
ამაგაცუს ახსოვს, რომ გზა შროშანების მდელომდე დანაღმულია.
უკან ვეღარავინ დაბრუნდება.
ეს ანგრევთ შიგნიდან ქანდაკკაცებს – მოდარაჯე თვალისაგან არაერთხელ გაქცეულებსა და დაბრუნებულებს.
იქაური ცეკვების მონატრებით გაჯერებულან.
ეს „გაჯერება“ მიჰყვებათ ბოლომდე – მიწაზეც, ნამარხთა ტყეშიც, ფუძიამას გზაზეც…
ამ ხსოვნას ინახავენ „ქსოვილით“ – კანის ნაცვლად რომ „შემოუხვევიათ“ ტანზე და გადაშენებულ ძველეგვიპტელებს მიმსგავსებიან სხეულითაც და დრაპირებითაც.
შროშნის ყვავილების მდელოს „კანშემოხსნილ“ ბინადართ საკუთარი, დაკარგული „ქსოვილიც“ უთუოდ ენატრებათ… არც არის გასაკვირი. ძლიერი მონატრება იცის – გეძახის. გელის, რომ დაიბრუნო. მაგრამ საკუთარ კანში დაბრუნება ყველაზე მწარეა.
ელიოტიც კანდაკარგულებზე წერდა, ალბათ:
„მიედინება ხალხი ოხვრით, ხვნეშით, მორჩილად,
თითოეული თავის ფეხებს დაჰყურებს მხოლოდ“…
ამაგაცუს პერსონაჟებიც საკუთარ ფეხებს დაჰყურებენ. წრიულად და ნელა – ტაატით მოძრაობენ; ისე ზანტად, როგორც დედამიწა მზის გარშემო.
იაპონურ ენაში ასეთი სიტყვაა – „კაროში“ – გადაღლისგან სიკვდილს რომ ნიშნავს… მიწასა და წყალს შორის გაბნეული და კანდაკარგული გმირებიც თითქოს „კაროშით“ დაჭედილან; ძალა გამოსცლიათ და გადაღლისგან სასიკვდილოდ განწირულან… მაგრამ შორიდან მოდარაჯე თვალი ისევ აბრუნებს მათ ნამარხთა ტყეებისკენ, რათა არ აცდნენ გზას და ისევ იპოვონ გზა ფუძიამას კალთებამდე…
დაბრუნება
და რაკი „ჩვენი ცხოვრება ესაა და მხოლოდ ეს არის“ (ტომას ელიოტი), საბოლოოდ უნდა გამოვიტიროთ შროშანების მდელოც, დაკარგული კანიც და ახალი ქსოვილით დავუბრუნდეთ პირველსახეს.
ასე იქცევიან ამაგაცუს გმირებიც –
თვალით უხილავი ახალი კანით ახალ მდელოზე იბადებიან ხელახლა.
არც ხსოვნას კარგავენ წყალზე და არც ბერწ მიწას აძლევენ დავიწყებას.
სხვა გზა არცაა!
რადგან ის გვიხმობს!
ახსოვს, რომ ჩვენც მიწა ვართ და მიწად ვიქცევით!
ადიდებულ მიწად!
ჩვენც მისიანები ვართ ყველანი!
ამაშია მარადიული წრებრუნვის არსიც.
მთავარია, არ დაგვავიწყდეს, რომ ფუძიამას თავზე მოდარაჯე თვალი კიაფობს!
Eka Tkhilava – Exalted Earth
On 25 October, within the framework of the Tbilisi International Theatre Festival, the Tbilisi State Opera and Ballet Theatre hosted a performance by the Japanese dance theatre JAPANESE DANCE COMPANY “SANKAI JUKU” – MEGURI.
The author follows seven cycles—seven turning points: the birth and collapse of the human inner world, its restoration and death. A noise louder than any silence, reflecting the human tragedy trapped in movement, in gesture—something that, at least once, stirs from our depths and screams; screams in the name of all of us.
The author reflects on the “watchful eye”—an observing eye—of God, the sun, the human being, and shows us the metamorphoses that accompany us from beginning to end and then guide us into infinity.
